Zzzlatka - roman o prirodi, drugačijima i našoj zajedničkoj budućnisti
Roman Zzzlatka je snažan, emotivan i potresan apel na buđenje empatije, podsetnik da čovek uništavanjem slabijih i drugačijih neizbežno uništava i sopstvenu budućnost.
Autorka: Marit Kalhul
Prevod sa norveškog: Radoš Kosović
Roman Zzzlatka norveške spisateljice Marit Kalhul počinje scenom nalik apokalipsi: nakon havarije u obližnjoj fabrici đubriva i curenja smrtonosnog amonijaka, školska deca se pod gas-maskama u panici evakuišu autobusima iz ugrožene zone. Umesto da krene sa ostalima, tinejdžerka Lil Mirijam beži na napušteni tavan škole, u svoje skrovište koje vidi kao sigurnu pčelinju košnicu, daleko od buke i sveta koji je ne razume.
Iako je primarno namenjen mladima, roman svojom liričnom formom i tematskom slojevitošću prerasta u univerzalnu dramu za sve generacije. Radnja se plete kroz unutrašnje monologe troje mladih junaka: Lil Mirijam, neurodivergentne devojčice (u školi etiketirane kao „sindrom“) koja stvarnost filtrira kroz entomologiju i fascinaciju pčelama; Susan, talentovane balerine koja je učestvovala u surovom vršnjačkom nasilju nad Lil Mirijam i koju sada razdire griža savesti jer zna da je devojčica ostala u kontaminiranoj zoni; i Rubena, dečaka doseljenog sa Kube, takođe izopštenog iz društva, koji jedini istinski razume Lil Mirijam i naziva je „Zzzlatka“.
Odnos prema prirodi predstavlja filozofsku i dramsku kičmu romana. Kroz razmišljanja Lil Mirijam i naučne uvide o pčelama medonosicama (Apis mellifera), autorka u fokus stavlja sindrom propadanja pčelinjih društava (CCD) izazvan prekomernom upotrebom pesticida. Baš kao što otrovi razaraju nervni sistem pčela tako da više ne mogu da se vrate u košnicu, tako i savremeno čovečanstvo, vođeno nemarom i profitom, gubi kompas u sopstvenom staništu. Kroz snažnu metaforu o planeti kao putničkom avionu sa kojeg otpadaju šrafovi sa svakim izgubljenim insektom roman šalje oštru opomenu: insekti mogu preživeti bez čoveka, ali ljudski rod bez insekata ne može.
Uspostavljajući direktnu paralelu između sudbine ugroženih oprašivača i neshvaćene, ranjive devojčice, Marit Kalhul pokazuje da su odnosi prema prirodi i etika međuljudskih odnosa neraskidivo povezani.
Roman Zzzlatka je snažan, emotivan i potresan apel na buđenje empatije, podsetnik da čovek uništavanjem slabijih i drugačijih neizbežno uništava i sopstvenu budućnost.
O autorki
Marit Kalhul je istaknuta norveška književnica, dobitnica brojnih književnih priznanja, koja piše za decu, mlade i odrasle. Njen bogat književni opus obuhvata romane, zbirke priča, poeziju i dramske tekstove. Poznata je po jedinstvenom, liričnom stilu i sklonosti ka eksperimentisanju sa formom često brišući granice između proze i poezije kako bi pronikla u unutrašnji svet svojih likova. U delima za mlade, Kalhul se hrabro suočava sa teškim i osetljivim temama odrastanja poput usamljenosti, anksioznosti, vršnjačkog nasilja i potrage za sopstvenim identitetom.
Njena dela prevedena su na više jezika čime je zauzela posebno mesto među najvažnijim i najautentičnijim savremenim autorima u skandinavskoj književnosti.
Roman Zzzlatka norveške književnive Marit Kalhul deo je Heliksovog projekta Evropsko književno platno: portreti našeg doba, koji se realizuje uz podršku programa Kreativna Evropa.