VELIKI RAT PROFESORA: NAUKE O ČOVEKU (1912-1923)

Knjiga Maćeja Gornog Veliki rat profesora. Nauke o čoveku (1912–1923), uz njeno preplitanje sa istorijom ideja i društvenom istorijom, otvara jedno izuzetno važno polje intelektualne istorije skrećući pažnju na njihovu povezanost sa politikom i političkim angažovanjem. Ona daje utemeljene odgovore na složene procese pokrenute „ratom profesora“; čiji uticaj neće nestati završetkom Prvog svetskog rata. Imajući u vidu rezultate koje nudi ova knjiga, može se zaključiti da je po broju intelektualaca koji su se angažovali u podršci politikama svojih država i nacionalnih pokreta došlo do široke, do tada nepoznate, ratne mobilizacije onih intelektualaca koji su političkoj i vojnoj strani rata davali doprinos kao intelektualno-propagandni „softver“;. Geografi, istoričari, etnolozi, antropolozi, psiholozi i stvaraoci srodnih disciplina, nalaze se, s razlogom, u središtu analize, ali su uz njih bili i književnici, novinari, publicisti. Mnogi od njih su rat proveli u novoosnovanim ratno-propagandnim institucijama, vladinim i emigrantskim odborima, biroima, cenzorskim službama, na frontovima i u pozadini. Njihova uloga bila je važna i posle formalnog okončanja rata kada je otpočela političko-diplomatska borba na Konferenciji mira ali i ona vođena oružjem za odbranu i zaokruživanje novih nacionalnih granica.Može se reći da je složena istorija „rata profesora“;, sa njegovim brojnim učesnicima, rukavcima i pravcima, koju je svojom knjigom ponudio Maćej Gorni, izuzetan istoriografski rezultat, koji otvara širok prostor za bolje i složenije razumevanje ideološkog, naučnog i intelektualnog okruženja Velikog rata.— Prof. dr Milan Ristović